JOÃO FILOPONO DE ALEXANDRIA NO SÉCULO XVI
UM FILÓSOFO CONTRA OS ANTIGOS OU EM DEFESA DA TRADIÇÃO?
DOI:
https://doi.org/10.13102/ideac.v1i50.10505Resumo
No artigo, aprofundo a discussão sobre a recepção da obra De aeternitate mundi contra Proclum, do filósofo João Filopono, no século XVI. Nessa obra, o filósofo alexandrino, do século VI, defende a geração do mundo a partir do nada e com início de duração, respondendo a dezoito argumentos de Proclo em favor da eternidade do mundo. No livro XI, enquanto responde a Proclo, também define a matéria primeira como o tridimensional. Comento o debate a respeito da possível influência filosófica desse argumento em filósofos modernos e, em seguida, proponho a análise do que o editor e os tradutores do contra Proclum escreveram sobre a obra e seu autor. Defendo que, nesses escritos, João Filopono é descrito como um filósofo alinhado a Aristóteles e aos peripatéticos, porém capaz de corrigir os erros dos filósofos e usar a filosofia na defesa da religião.
Downloads
Referências
Fontes primárias :
Ioannis Grammatici Philoponi Alexandrini contra Proclum de mundi aeternitate. Cautum est Veneti Senatus consulto nequis librum hunc imprimat impune, uel alibi impressum uendat. 1535. diligentia Ioannis Franciscus Trincauellus. In aedibus Bartholomaei Casterzagensis. (Trincavelli 1535)
Ioannes Philoponus de Aeternitate mundi contra Proclum. Hugo Rabe (Ed.). Lipsae: B. G. Teubneri, 1899. (Rabe 1899)
Ioannis Grammatici Cognomento Philoponi. Libri duodeuiginti Aduersus totidem Procli successoris rationes de mundi aeternitate, ad octauum Physicorum Aristotelis librum attinestes: Gaspare Marcello Montagnensi Philosopho Patauino Interprete. Venetiis apud Hieronymum Scotum, 1551. (Marcello 1551)
Ioannis Grammaticus Philoponus Alexandrinus in Procli Diadichi duodeciuinti argumenta. De mundo aeternitate. Opus uaria multiplique Philosophia cognitione refertum. Ioanne Mahotis Argentenaeo interprete. Lugduni. 1557. Cum priuilegio regis. (Mahot 1557)
Fontes secundárias:
COPENHAVER, B. P. Translation, terminology and style in philosophical discourse. c. 3. In: SCHIMITT, C. B.; SKINNER, Q. et alii. The Cambridge History of Renaissance Philosophy. Cambridge, Nova Iorque: Cambridge University Press, 1998.
DE HASS, F. A. J. John Philoponus’ New Definition of Prime Matter: Aspects of its Background in Neoplatonism and the Ancient Commentary Tradition. Leiden: E. J. Brill, 1997.
ÉVORA, F. R. R. O Filopono e Descartes: conceito de extensão material. In: Analytica. v. 2, n. 2, 1997, p. 83–104.
_______. O Filopono de Alexandria e a crítica ao conceito de matéria prima. In: Cadernos de História e Filosofia da Ciência, Campinas, s. 3, v. 10, n. 1, jan.–jun. 2000, p. 55–76.
FONTUNA, S. Trincavelli, Vittore. In: Dizionario Biografico degli Italiani. v. 96, 2019. Disponível em: <https://www.treccani.it/enciclopedia/vittore-trincavelli_(Dizionario-Biografico)/>. Acesso em: 25 fev. 2024.
GRANT, E. Much Ado About Nothing. Cambridge: Cambridge University Press, 1981.
HANKINS, J. Humanism, scholasticism, and Renaissance philosophy. In: HANKINS, J. (Ed.). The Cambridge Companion to Renaissance Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, 2007. p. 30–48.
LANG, H. S.; MACRO, A. D. Introduction. In: PROCLUS. On the Eternity of the World. S. H. Lang, A. D. Macro e J. McGinnis (Trad.). Berkley: University of California Press, 2001.
LOHR, C. H. Ranaissance Latin translations of the Greek commentaries on Aristotle. In: KRAYE, J.; STONE, M. W. F. (Ed.). Humanism and Early Modern Philosophy. Londres, Nova Iorque: Routledge, 2003. p. 24–40.
MUELLER-JOURDAN, P. Gloses et commentaire du livre XI du Contra Proclum de Jean Philopon autour de la matière première du monde. Leiden: Brill, 2011. (Philosophia Antiqua, v. 125).
SCHMITT, C. Philoponus’ Commentary on Aristotle’s Physics in the Sixteenth Century. In: SORABJI, R. (Ed.). Philoponus and the Rejection of the Aristotelian Science. Ithaca, Nova Iorque: Cornell University Press, 1987. p. 251–268.
SORABJI, R. Matter, Space and Motion: Theories in Antiquity and their Sequel. London: Gerald Duckworth, 1988.
WILDBERG, C. John Philoponus’ Criticism of Aristotle’s Theory of Aether. Berlin, New York: de Gruyter, 1988. (Peripatoi; Bd.16).