PRESSUPOSTOS MEDIEVAIS E A ESCOLHA DE DESCARTES PELO TERMO IDEA NAS MEDITAÇÕES METAFÍSICAS
HIPÓTESE INTERPRETATIVA
DOI:
https://doi.org/10.13102/ideac.v1i50.11440Abstract
Descartes' adoption of the term idea is examined, marking a turning point in relation to the considered Aristotelian-Thomistic empiricism in force in the second half of the medieval scholastic period. The article outlines a conceptual transition of the idea, showing how Descartes, despite criticizing the empirical foundation proposed by the scholastic tradition, did not completely distance himself from the medieval metaphysical substrates. Through comparisons between Augustinian and Thomist interpretations of the idea and the Cartesian perspective, the text exposes Descartes' complex interaction with the medieval philosophical legacy, illustrating his attempt to establish a new epistemological basis based on the cogito and the idea.
Downloads
References
Referências bibliográficas
1. Fontes primárias
AGOSTINHO DE HIPONA. Comentário ao Gênesis. São Paulo: Paulus, 2005.
____________. As ideias (De ideis). Tradução de Moacyr Novaes. In: Discurso: Revista do Departamento de Filosofia da USP, São Paulo, v. 40, 2008, p. 377-380.
____________. De diversis quaestionibus octoginta tribus. 2015. Disponível em: http://www.augustinus.it/latino/. Acesso em: jan. 2024.
ANSELMO DE AOSTA. Monologium. Tradução de Ângelo Ricci et al. São Paulo: Nova Cultura, 1988. (Coleção Os Pensadores).
ARISTÓTELES. Metafísica (Livro I, II e III). Tradução de Lucas Angioni. Campinas: UNICAMP/IFCH, 2002. (Cadernos de Tradução dos Clássicos da Filosofia, n. 1)
____________. Metafísica (v. II). Tradução de Giovanni Reale. São Paulo: Loyola, 2002.
DESCARTES, R. Oeuvres de Descartes. Publicadas por Charles Adam & Paul Tannery. 1897. Disponível em: <http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/ctolley/texts/descartes. html>. Acesso em: dez. 2022.
____________. Meditações sobre filosofia primeira. Tradução de Fausto Castilho. Edição bilíngue, latim-português. Campinas: Editora da Unicamp, 2004.
____________. Obras escolhidas. Org. J. Guinsburg, Roberto Romano e Newton Cunha. Tradução de J. Guinsburg, Bento Prado Jr. et al. (Textos, 24). São Paulo: Perspectiva, 2010.
GUILHERME DE OCKHAM. Quaestiones in librum secundum Sententiarum (Reportatio). St. Bonaventure (N.Y.): The Franciscan Institute, 1967.
____________. Scriptum in Librum Primum Sententiarum (Ordinatio). Editado por S. Brown e G. Gál. St. Bonaventure (NY): The Franciscan Institute, 1970.
PEDRO DE JOÃO OLIVI. Quaestiones in Primum et Secundum Librum Sententiarum. Editado por Jansen. Florence: Collegium S. Bonaventurae, 1992-1996.
PLATÃO. A República. Tradução de Maria Helena da Rocha Pereira. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1983.
____________. Fedão. Tradução de Maria Teresa Schiappa de Azevedo. Lisboa: Centro de Filosofia da Universidade de Lisboa, 1988.
PLOTINO. Enéadas (V-VI). Introdução e tradução de Jesús Igal. Madrid: Gredos, 1998.
TOMÁS DE AQUINO. Scriptum super Sententiis. Quaestiones de quolibet (Quodlibet VII). Summa Theologiae. In: Corpus Thomisticum. Organização de Enrique Alárcon. Pamplona: Universidade de Navarra. 2000. Disponível em: http://www.corpus thomisticum.org/iopera.html. Acesso em: jan. 2023
____________. Suma Teológica (vol. II). Tradução de Alfo Vannucchi et al. São Paulo: Loyola, 2002.
2. Fontes secundárias
ARIEW, R. Descartes and scholasticism: The intellectual background to Descartes’ thought. In: COTTINGHAM, J. (ed.). Cambridge companion to Descartes. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
CHENU, M.-D. Introduction a l’étude de Saint Thomas d’Aquin. Paris/Montréal: Vrin/Institut d’études médiévales, 1954.
FABRO, C. Participazione e causalità secondo S. Tommaso d’Aquino. Torino: Società Editrice Internazionale, 1960.
GILSON, É. Études sur le rôle de la pensée médiévale dans la formation du système cartésien. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin, 1955.
JOLLEY, N. The light of the soul: Theories of ideas in Leibniz, Malebranche, and Descartes. New York: Oxford University Press, 1995.
MCRAE, R. Idea as a philosophical term in the seventeenth century. In: Journal of the History of Ideas, 26(2), p. 175-190, 1965.
MOTTE, A. et al. (eds.) Philosophie de la forme: eidos, idea, morphè dans la philosophie grecque des origines à Aristote: actes du colloque interuniversitaire de Liège, 29 et 30 mars 2001. Louvain-la-Neuve, Paris; Dudley, Mass: Peeters, 2003.
PASNAU, R. Theories of cognition in the later Middle Ages. Cambridge & New York: Cambridge University Press, 1997.
TORRELL, J. P. Iniciação a Santo Tomás de Aquino. Sua pessoa e sua obra. Tradução de Luiz Paulo Rouanet. São Paulo: Loyola, 2004.