Tomás de Aquino e a crítica à cosmologia de Varrão: notas sobre a relação entre anima mundi e idolatria
DOI:
https://doi.org/10.13102/ideac.v1i40.4391Abstract
Este estudo apresenta como Tomás de Aquino ao ler a cosmologia de Varrão encontra justificativa cosmológica para o culto da alma do mundo (anima mundi), o que o autor entende como uma prática idolátrica. Para tanto, o texto analisa a articulação tomista entre as noções de divindade, anima mundi e culto. Mais precisamente, é evidenciado que, para Tomás, a forma cósmica não é idêntica com o divino, razão pela qual o culto da anima mundi prestado por Varrão e os romanos se configura como uma falha da razão natural.
Downloads
References
ADLER, M. J. Saint Thomas and the Gentiles. Milwaukee: Marquette University Press, 1938.
AGOSTINHO. De Civitate Dei. In: Sancti Aurelii Augustini Opera, pars XIV, Corpus Christianorum Series Latina 47-48. Turnhout: Brepols, 1960.
______. A cidade de Deus. Trad. João Dias Pereira. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1996-2000.
ALGRA, K. Stoic philosophical theology and graeco-Roman religion. In: SALLES, R. (ed.). God and Cosmos in Stoicism. Oxford: Oxford University Press, 2009. p. 224-252.
BELLIOTTI, R. A. Roman Philosophy and the Good Life. Lanham; Boulder; New York; Toronto; Plymouth: Rowman & Littlefield Publishers, 2009.
BOURKE, V. J. St. Augustine and the Cosmic Soul. Giornale di Metafisica, Gênova, v. 9, 1954, p. 431-440.
DUHOT, J-J. La conception stoïcienne de la causalité. Paris: Vrin, 1989.
FURLEY, D. Cosmic Problems. Essays on Greek and Roman Philosophy of Nature. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
GIL, C. The Structured Self in Hellenistic and Roman Thought. Oxford-New York: Oxford University Press, 2006.
JAEGER, Werner. Aristoteles: bases para la historia de su desarrollo intellectual. Pánuco, Mexico: Fundo de Cultura Economica, 1946.
______. La Teologia de los Primeros Filosofos Griegos. Trad. de José Gaos. México-Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 1952.
______. Early Christianity and Greek Paideia. Cambridge (Mass.): Harvard University Press; London: Oxford University Press, 1961.
MEIJER, P. A. Stoic Theology. Proofs for the Existence of the Cosmic God and of the Traditional Gods. Including a Commentary of Cleanthes’ Hymn on Zeus. Delft: Uitgeverij Eburon, 2007.
MOREAU, J. L’âme du monde de Platon aux Stoïciens. Paris: Les Belles Lettres, 1939.
MULLER, R. Les Stoïciens. La liberté et l’ordre du monde. Paris: J. Vrin, 2006.
SEDLEY, D. Stoic metaphysics at Rome. In: SALLES, R. (ed.). Metaphysics, Soul, and Ethics in Ancient Thought: Themes From the Work of Richard Sorabji. Oxford-New York: Clarendon Press, 2005. p. 117-142.
PEPIN, Jean. La “théologie tripartite” de Varron. Essai de reconstitution et recherche des sources. Revue d’ Etudes Augustiniennes Et Patristiques, Paris, v. 2, 1956, p. 265-294.
THOMAE DE AQUINO. In octo libros physicorum Aristotelis expositio. Commissio Leonina, t. II, Roma: Typographia Polyglotta, 1884.
______. In libros Aristotelis De caelo et mundo. Commissio Leonina, t. III, Roma: Typographia Polyglotta, 1886.
______. Summae Theologiae. Commissio Leonina, t. IV-XII. Roma: Typographia Polyglotta, 1888-1906.
______. Summa contra gentiles. Commissio Leonina, t. XIII-XV. Roma: Typis Riccardi Garroni, 1918-1930.
______. Quaestiones Disputatae de Potentia Dei. Ed. P. Mandonnet, vol. II, Paris: P. Lethielleux, 1925.
______. Scriptum Super Libros Sententiarum Magistri Petri Lombardi. Ed. P. Mandonnet Vol. 1-2. Paris: P. Lethielleux, 1929.
______. In duodecum libros Metaphysicorum Aristoteli expositio, ed. M.-R. Cathala, rev. R.M. Spiazzi. Turin: Marietti, 1950.
______. Catena aurea in quatuor Evangelia, t. 2: Expositio in Ioannem. Taurini-Roma: Marietti, 1953.
______. Super Evangelium S. Ioannis lectura. Taurini-Roma: Marietti, 1972.
______. Quaestiones disputatae de malo. Commissio Leonina, t. XXIII. Roma - Paris: J. Vrin, 1982.
______. Sentencia libri De anima. Commissio Leonina, t. XLV-1. Roma – Paris: J. Vrin, 1984.
______. Super Boetium De Trinitate. Commissio Leonina, t. L. Roma – Paris: Éditions du Cerf, 1992.
______. Suma de Teologia (11 vols.). Trad. Alexandre Correia. Porto Alegre: Livraria Sulina Editora, 1980.
______. Suma contra os gentios (2 vols.). Trad. Odilão Moura. Porto Alegre: Livraria Sulina Editora, 1993.
TORRELL, Jean-Pierre. Iniciação à Santo Tomás de Aquino: sua pessoa e obra. São Paulo: Loyola, 2004.